جمعه4 خرداد 1397                         خانه تماس با ما بایگانی   
 
 
بازدید: 231 تن
 

از نقشبندان روزگاران ایران


علی‌رضا کاشفی
مجله خواندنی / شماره 99/ سال شانزدهم /بهمن و اسفند 1396

از نقشبندان روزگاران ایران
علی‌رضا کاشفی
        خواجه نصیرالدین توسی دانشمند بزرگ، شیفته‌ی علم و پشتیبان عالمان در قرن هفتم هجری است.
 اصلش از جهرود قم بود و در سال  597 مهی (580 خورشیدی )  در توس چشم بر جهان گشود. تعلیم و تربیت اولیه‌ی او نزد پدرش بود و سپس برای تکمیل دانش به نیشابور رفت. اندی سال پس از حمله‌ی چنگیز گجستک، پیش اسماعیلیه پناه گرفت و در خدمت ناصرالدین محتشم امیر قهستان از اندیشمندان و امیران فرقه‌ی اسماعیلیه بسر برد و در سال  633 مهی (614 خورشید)  کتاب اخلاق ناصری را به‌نام او نوشت. این کتاب پرمایه در اخلاق و حکمت عملی دارای سه بخش است؛ :بخش نخست ، تهذیب اخلاق ( پیرایش خوی ) بخش دوم ، تدبیر منزل ( خانه داری ) و بخش سوم ، سیاست مدن ( کشورداری ).
       پس از غلبه‌ی هولاکو بر خورشاه در سال 654 مهی (635 خورشیدی) نصیرالدین توسی از قید اسماعیلیه رهایی یافت و به خدمت هولاکوخان درآمد و تا پایان عمر با حفظ مقام وزارت ، کارهای بزرگی در سیاست و علوم طبیعی و نظری انجام داد. از جمله فتح بغداد و انقراض سلسله‌ی عباسیان که کمابیش پانصد سال دوام یافته بود و در بیش‌تر این پنج سده، عباسیان نیت شومِ زدودن فرهنگ و هنر و زبان ایرانی را پی گرفته و از این مدت ، حدود سیصد سال، خلفای عباسی بازیچهٔ ترکان گشته و خشونتِ رفتار ترکان زیر علَم عباسیان نیز بر ایران تحمیل شده بود.
 نیز خواجه نصیرالدین دست‌اندر کار تأسیس رصدخانه و نوشتن زیج شد. او با همکاری ریاضیدانان بزرگ روزگار و در اختیار گرفتن عایدی اوقاف قلمرو ایلخانی، یکی از حوزه های علمی ایران در دوره‌ی بعد از اسلام ( دوران نو ) را در مراغه به سال  657 مهی (638 خورشیدی) بنیان نهاد.
       خواجه نصیرالدین توسی یکی از بزرگ‌ترین دانشمندان حوزه‌ی تمدنی ایرانِ بعد از اسلام و تالی دانشمندان بزرگ ایرانی، فارابی ، ابوریحان ، ابن سینا و عمرخیام است که از علاقه‌ی خان مغول به اخترشناسی و علم افلاک نهایت استفاده را به نفع فضل و فرهنگ و تمدن ایران کرد و در پناهِ تکمیل رصدخانه، حوزه‌ای عظیم با صدها دانشمند تشکیل داد و یکی از بزرگ‌ترین کتابخانه های جهان را با بیش از چهارصدهزار کتاب بنیان گذارد و در سایه‌ی نفوذی که در هولاکوخان داشت، محیطی مساعد برای انجام پژوهش‌های اخترشناسی و ریاضی و دیگر علوم ایجاد کرد و ذخایر علمی قلمرو ایلخانان را از کتاب‌ها و نفائس گرفته تا دانشمندان از انهدام و قتل نجات داد.
بی‌تردید می‌توان حوزه‌ی علمی رصدخانه‌ی مراغه را یکی از بزرگ‌ترین دانشگاه‌های نجوم و ریاضیات در دنیای قدیم دانست که نمونه‌ای است از سلیقه‌‌ی ایرانی . شوربختانه امروز با تأسیس برخی دانشگاه های رنگارنگِ بی مایه، هنر و سلیقه‌‌‌ی ایرانی را به بند کشیده‌اند.
       در بخشی از رصدخانه‌ی مراغه ، چاله‌هایی کنده شده بود که اخترشناسان از درون آن‌ها در روز نیز ستارگان را رصد می‌کردند . میان قطر دهانه و ژرفای آن چاله‌ها ، رابطه‌ی ویژه‌ای وجود داشت که با توجه به شکستِ نور در طبقات جو زمین، آسمان تیره دیده می‌شد و ستاره‌ها نمایان می‌شدند . شرح این علوم در کتاب « متوسطات » بر پایه‌ی هندسه‌ی جمشیدی منسوب به ریاضی‌دان بزرگ سده‌ی هشتم هجری « غیاث الدین جمشید کاشانی » آمده است.
       سه سده بعد از خواجه نصیر ( در سده‌ی شانزدهم میلادی ) پژوهش‌های رصدخانه‌ی مراغه پشتوانه‌ای مهم برای کُپرنیک منجم لهستانی شد ( نیکلاوس کُپرنیک 19 فوریه 1473/ 10 اسفند 851 ـ 21 مه 1543 /9 خرداد 922 ) . وی کتابِ « درباره‌ی اجرام آسمانی » را در اثبات نظریه‌ی خورشید مرکزی نوشت. امروز جهان غرب کپرنیک را پدر علم نجوم می خواند.
 ناگفته نماند مشکل ما نام نیست، مشکل کژی و کاستی زاده شده از سستی ما و احساس عجز در برابر مدرنیسم غرب از روی جهالت و قربانی کردن اصالت و هویت خویش برای ارضای نفس است و غرب نیز این را فهمیده است .
       آثار گران‌مایه‌ی خواجه نصیرالدین توسی در ریاضیات و نجوم عبارتند از : رساله در حساب، رساله‌ی معینیه در هیئت، حل مشکلات معینیه، ترجمهٔ صورالکواکب عبدالرحمن صوفی، سی فصل در تقویم، زیج ایلخانی، بیست باب در اسطرلاب. هم‌چنین خواجه نصیر توسی ، آثار ارزش‌مند دیگری در منطق، حکمت نظری و عملی، مسایل دینی و طبیعیات دارد.
       کارهای او نام وی را در ردیف نامهای جاودانی چون کُپرنیک، گالیله، کپلر و نیوتن ثبت می کند. خواجه از نقش‌بندانِ روزگاران ایران است که در سال672 مهی(653 خورشیدی) در بغداد چشم از جهان فرو بست. روحش شاد و راهش پرفروز باد.
       پنجم اسفند بزرگداشت استادالبشر خواجه نصیرالدین توسی و روز مهندس فرخنده باد.
       در نگارش این چند خط یاد استاد بزرگوار آقای دکتر عجب‌شیرزاده استاد فیزیک و نجوم دانشگاه تبریز در خاطرم نقش بسته. به پاس زحمات و دلسوزی ایشان تقدیم می گردد.




فرستادن دیدگاه ها
نام ونام خانوادگی:
ایمیل:    
دیدگاه ها:  






 
 
گروههای جستارها:
 
 
 
پربازدیدترین ها:
 
پاسخ به بی بی سی درباره نژاد مردم ایران

نهضت پان ايرانيسم و رستاخيز كردستان آن سوي مرز

يادواره‌ي عكس پيش‌گامان و كوشندگان مكتب پان ايرانيسم

پيدايي ناسيوناليسم ايـران

همه مردم فلات ايران، از يك ريشه‎اند
 
همه حقوق وابسته به دیدارگاه مرکز پژوهش های  کاربرد ی ایران می باشد.-
برداشت نوشتارها با بهره گیری از آنها تنها با یاد نویسنده و نشانی این دیدگاه روا می باشد.
Powered by Ratin Co Copyright © 2009 karbord   All rights reserved.